SATRANÇ

SATRANÇ

Kitap Adı: Satranç
Yazar: Stefan Zweig
Çevirmen: Ahmet Cemal
Yayınevi: İş Bankası Kültür Yayınları
İlk Baskı Yılı: 2012
Sayfa Sayısı: 77
Dil: Türkçe
ISBN: 9786053606116

About the Book

Stefan Zweig, çok geniş bir psikoloji birikimini eserlerinde bütünüyle kullanmış ender yazarlardandır. Onun dünya edebiyatında bir biyografi yazarı olarak kazandığı haklı ünün temelinde de bu özelliği, yani yazarlığının yanı sıra çok usta bir psikolog olması yatar.

Satranç, Zweig’ın psikolojik birikimini bütünüyle devreye soktuğu bir öyküdür ve bu öykünün baş kişileri, tamamen yazarın biyografilerinde ele aldığı kişileri işleyiş biçimiyle sergilenmiştir.

Zweig ölümünden hemen önce tamamladığı birkaç düzyazı metinden biri olan Satranç’ı kaleme aldığı sırada, karısı Lotte Zweig ile birlikte göç ettiği Brezilya’da yaşamaktaydı. Satranç’ta da, olay yeri olarak New York’dan Buenos Aires’e gitmekte olan bir yolcu gemisini seçmiştir. Bu gemide tamamen rastlantı sonucu karşılaşan üç kişi: yeni dünya satranç şampiyonu Mirko Czentovic, sıradan bir satranç oyuncusu olan anlatıcı ve bir zamanlar çok usta bir satranç oyuncusu olan, ama hayli zamandır satrançtan uzak kalmış bulunan Dr. B., öykünün aktörleridir.

(Tanıtım Bülteninden)

90’lı yılların sonunda satranç şampiyonu Garri Kasparov ile IBM tarafından üretilen ‘Deep Blue’ bilgisayarlarının maçlarını ve son maçın ardından çıkan tartışmayı hatırlarsınız. Kasparov, mağlup olduğu maçın ardından, insan müdahalesi iddiasını dile getirmiş ve bir rövanş talep etmişti. IBM, iddialara karşı çıkmasına rağmen, ne hikmetse rövanşı kabul etmediği gibi ‘Deep Blue’ projesini de sonlandırmıştı. Birçoğumuzun hatırlayacağı en ateşli satranç “mücadelesi”ydi bu. Elbette satranç tutkunlarının bildiği, tarihe geçmiş başka müsabakalar da vardır. Ama edebiyat tarihinin en büyük müsabakalarından birini, Stefan Zweig’ın Satranç adlı uzun öyküsünden okumalısınız, tabi daha önce okumadıysanız! Zweig’ın uzun öyküsünde iyi niyetli bir köy papazı tarafından evlat edinilen, yetim ve insanı şaşırtacak derecede cahil Mirko Czentovic ile Avusturyalı asilzade bir ailenin varisi Dr. B. arasında, New York’tan Buenos Aires’e hareket eden bir yolcu gemisinde yaşanır efsane müsabaka. Czentovic bütün cehaletine rağmen zihni melekeleri satranç konusunda rakipsizdir. Daha çocuk yaşta, en iyileri birbiri ardına devirip, kısa sürede şöhret basamaklarını tırmanmıştır. New York’tan Buenos Aires’e gitmesinin sebebi yenilmezlik serisini devam ettirmektir. Ancak aynı gemide bir satranç “meczubu” daha vardır. Gizemli Dr.B. yıllarca kaldığı hücresinde kendi kendine oynadığı satranç sayesinde özgürlüğüne kavuşmuştur. Ancak yeniden satranç oynaması kesinlikle yasaktır. Ta ki, ‘kendini sınamak’ isteyene kadar! Stefan Zweig Satranç isimli bu uzun öyküsünde, Czentovic ve bilhassa Dr.B. aracılığıyla bütün psikolojik birikimini gözler önüne sermiştir deyim yerindeyse. Dr.B.’nin anlatıcıya aktardığı eski anıları, ‘psikolojik’ çözümlemenin anatomisi gibidir adeta. Dahası, Zweig Satranç öyküsünde, hep korktuğu ve kaçtığı Nazi zulmünün de bütün korkunç yüzünü göstermektedir. Zira sadece toplama kamplarında değil, Gestapo’nun sorgularda uyguladığı yıldırıcı metodları tüm canlılığıyla aktarır. Aslında bunlar, biraz da Zweig’ın kendi karamsarlığının göstergesidir. İkili arasında yaşanan, sadece gemideki bir avuç satranç meraklısının tanık olduğu bu olağanüstü mücadelenin öyküsü, iki ayrı yayınevi tarafından yayımlandı. Kitabın ismine ve anlattığı öyküye uygun olarak, isteyen okurlar, her iki kitabı aynı anda okuyabilirler. Bu sayede Ahmet Cemal ve Esen Tezel’in çevirisi farklı bir satranç mücadalesine dönebilir! Kitabın sonunu değilse de çeviri mukayesesinin sonucunu söylemeliyim: Berabere!

Çağlayan Çevik
Bir Paragraf

Details
Author:
Series: İş Bankası Yayınları, Book 21
Genre: Hikaye
Publisher: İş Bankası Kültür Yayınları
Publication Year: 2018
Length: 77
ISBN: 9786053606116
List Price: 7₺
Endorsements
About the Author
Stefan Zweig

Ülkemizde Satranç adlı kısa öyküsüyle ve psikolojik tahlillerle desteklediği muhteşem biyografi eserleriyle tanınan Avusturyalı roman, tiyatro, biyografi yazarı ve gazeteci Stefan Zweig, 28 Kasım 1881 yılında Viyana’da doğdu.Zweig, edebiyatla küçük yaşlarda tanıştı ve bu alanda son derece üst düzey eğitimler aldı. İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Latince ve Yunanca öğrenen yazar aynı zamanda felsefe eğitimi de aldı. Başlangıçta şiirle ilgilenen yazar, büyük ölçüde Prag doğumlu büyük Alman şair Rainer Maria Rilke’den etkilenmişti. Charles Baudelaire’nin ve Verlaine’nin şiir çevirilerini Almancaya kazandıran Zweig, daha sonra Güney Asya’ya ve Amerika kıtasındaki birçok ülkeyi gezdi. I.Dünya Savaşı’nda gönüllü olarak arşiv memurluğu yaptı ve savaşın ardından ülkesine dönüp Salzburg’a yerleşti. Burada ilk eşi Frederike Von Winternit ile evlendi ve uzun bir süre burada yaşadı. Zweig, burada edebiyat alanındaki en üretken dönemini geçirdi. Birçok ünlü isimle tanıştı. Bu isimler arasında Thomas Mann, James Joyce gibi büyük realist ustaların yanında bilim-kurgunun babalarından biri sayılan Zaman Makinesi kitabıyla ünlü H.G Wells ve Also Sprach Zarathustra adlı muhteşem bestesiyle tanınan Richard Strauss da vardı.Stefan Zweig kitapları birçok türde kendilerinden söz ettirmektedir. Zweig; öykü, roman, ve tiyatro oyunu dışında biyografi ve deneme kitapları da yazdı. Stefan Zweig eserleri arasında ayrıcalıklı bir konumda olan biyografilerde yazar; edebiyat, felsefe ve siyaset alanında öne çıkan isimlerin hayatını kaleme aldı. Bu biyografiler arasında “Üç Büyük Usta: Balzac, Dickens, Dostoyevski”; “Kendi İçindeki Şeytanla Savaşanlar: Hölderlin, Kleist, Nietzsche”; Marie Antoinette, Magellan, Amerigo, Fouche, Erasmus, Stendahl eserleri dikkat çekmektedir. Stefan Zweig’ın öykü ve roman türünde en bilinen eserleri Satranç, Acımak (yeni baskıyla birlikte “Sabırsız Yürek” ismini almıştır), Olağanüstü Bir Gece adlı kitaplarıdır. Özellikle Satranç, artık yazarın ismiyle bütünleşmiş bir eser olarak dünya çapında büyük ilgiyle okunmuştur.Olağanüstü Bir Gece 1922 yılında yayımlandı ve burjuva olarak dertsiz bir yaşam sürdüren bir adamın giderek duyarsızlaşmasını konu edindi. Acımak (1939) veya güncel adıyla Sabırsız Yürek, merhamet duygusunun insanlara ne denli felaketler getirebileceğini anlatır. 1942 yılında yayımlanan Satranç özet olarak Dr. B adında bir adamın hikayenin anlatıcısına oyunu satranç tahtası olmadan kendi kafasında oynayarak öğrenmesiyle ilgili olay örgüsüyle okuyucuları etkilerken II. Dünya Savaşı yıllarındaki Gestapo zulmünü de okuyucuya yansıtmaktan geri kalmaz.Yazarın en sevilen diğer kitapları arasında Amok Koşucusu, Bir Kadının Yaşamından 24 Saat, Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu bulunmaktadır.Stephen Zweig, II. Dünya Savaşı yıllarında Avusturya’nın İlhakı (Anschluss) neticesiyle Yahudi asıllı olması nedeniyle ülkesinden sürüldü. Sürgündeki ilk hayatına İngiltere’deyken başlayan yazar daha sonra Brezilya’ya gitti ve 2. Evliliğini yaptığı Lotte Altman ile Rio de Janeiro’ya yerleşti. Yazar, Hitler’in getirdiği faşist dünya düzeninin değişmeyeceğini sanarak büyük bir kedere ve umutsuzluğa kapıldı ve eşiyle birlikte intihar etti.Stefan Zweig sözleri yazarın etkileyici edebiyatını, son yıllardaki karamsarlığını ve savaşlara ve aşırılıklara karşı yaşatmak istediği tepkisini belirtir.“Birisi barışı başlatmalı tıpkı savaşı başlattığı gibi.” “Beklemek... Bir saniyede bir insan ölebilir, bir yazgı belli olabilir, bir dünya yıkılabilirdi...”“Yeryüzünde beni sorgulamayan, bana işkence yapmayan insan var mıydı gerçekten?”

Disclosure of Material Connection: Some of the links in the page above are "affiliate links." This means if you click on the link and purchase the item, I will receive an affiliate commission. I am disclosing this in accordance with the Federal Trade Commission's 16 CFR, Part 255: "Guides Concerning the Use of Endorsements and Testimonials in Advertising."